– (266)

1-5 سوابق مربوط:موضوع پایان نامه تحت عنوان نقش مرزهای هوایی در مناسبات ژئوپلیتیک جمهوری اسلامی ایران موضوع جدیدی می باشد و ادبیات چندانی در رابطه با  آن وجود ندارد. بنظر مي رسد در مرحله اول بهتر است به مقالات و کتابهای مرتبط با این موضوع رجوع نمود در این زمینه چندین کتاب از جمله کتاب ژئواستراتژی قطبین و فضا بعد چهارم قدرت نوشته دکتر نامی انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح و در مبانی نظری به کتاب دکتر حافظ نیا با عنوان اصول و مبانی ژئوپلیتیک , کتاب دکتر عزتی و دکتر زین العابدین مراجعه و مفاهیم بنیادین مرتبط با موضوع تحقیق خود از جمله موقعیت ژئوپلیتیک ، تعلق ژئوپلیتیک ، رقابت و ... را تعریف نمایید. در این راستا در زمینه تعریف مرز هوایی کتابهای حقوق بین الملل و سایت سازمان ایکائو نیز کمک زیادی خواهد نمود.
1-6 اهداف تحقيق:تحليل نقش مرزهای هوایی درحوزه اقتصادی.
تبيين نقش مرزهای هوایی درحوزه سیاسی و روابط بين الملل.
شناسايي اهميت مرزهای هوایی درحوزه نظامی و دفاعي.
1-7 ضرورت تحقيق:کشور ایران با توجه به موقعیت بالقوه ژئوپولتیک خود در منطقه و قرارگرفتن در مسیر اصلی راههای هوایی جنوب شرق آسیا به سمت اروپا دارای اهمیت خاصی میباشد. در صورت برنامه ریزی دقیق و اصولی و تعیین چشم انداز روشن آینده صنعت در کشور و تعریف ماموریت آن، مسئولیت بخش های مختلف متولی حمل و نقل هوایی در ابعاد کلان معین خواهد گردید. شایان ذکر است که در شرایط کنونی، زمان عامل بسیار مهمی بوده و در صورت عدم توجه و برنامه ریزی بموقع عملا از گردونه رقابت منطقه عقب مانده و فرصت جبران را نیز نخواهیم داشت چرا که رقبای ما در منطقه برنامه-های مشخصی تعیین و با جدیت در حال تعقیب و اجرای برنامه های خود میباشند، از جمله میتوان به برنامه های انجام شده در قالب شبکه ارتباطی هوانوردی[1] در منطقه اشاره نمود که براساس برنامه ریزی صورت گرفته عملا کشور ایران در مسیر اصلی (Route) این شبکه قرار نگرفته است. بدیهی است که پس از ایجاد یک رویه امکان تغییر آن بسیار سخت و بعضاً غیرممکن خواهد بود. یا بعنوان مثال میتوان به برنامه هایی که در حال حاضر کشورهای همسایه ایران در راستای جذب ترافیک عبوری به سمت اروپا آغاز نموده اند اشاره کرد. شایان توجه است که در سالیان گذشته به کرات از سوی سازمان های بین المللی نظیر یاتا در خصوص رفع موانع پروازی و ایجاد مسیرهای هوایی موازی و منعطف تذکراتی داده شده بود ولی متاسفانه اقدام جدی در این خصوص صورت نگرفته که در نتیجه بعد از باز شدن منطقه اطلاعات پروازی عراق و نیز اقدامات انجام شده از سوی کشورهای شمالی ایران الگوی پروازی شرکتهای هواپیمایی در منطقه دستخوش تغییراتی شده و این در حالی است که در صورت عدم برنامه ریزی در این خصوص، کشور در سال های آتی ضررهای جبران ناپذیری را متحمل خواهد گردید. موارد اشاره شده و مواردی از این دست هشدارهایی است که ما را ملزم می- سازد تا با انجام مطالعات راهبردی در صنعت حمل و نقل هوایی ضمن تعیین چشم انداز و ماموریت کلان صنعت، مسیر دستیابی به اهداف را تعیین و با مشخص نمودن مسئولیتها و وظایف عناصر درگیر در بخش های مختلف از فرصت های موجود حداکثر استفاده را ببریم. از این حیث این پایان نامه و مطالعاتی از این دست از زاویه نگاه استراتژیک به صنعت نگریسته و سعی دارد تا راهکارهای استراتژیک را پیش روی صنعت قرار دهد از اهمیت بالایی برخوردار میگردند.
1-8 روش تحقيق:روش های تحقیق را می توان به موارد زیر بخشبندی نمود:
1ـ تحقيق بنيادي پژوهشي است كه به كشف ماهيت اشيا، پديده‌ها و روابط بين متغيرها، اصول، قوانين و ساخت يا آزمايش تئوري‌ها و نظريه‌ها مي‌پردازد و به توسعة مرزهاي دانش رشتة علمي كمك مي‌نمايد.
2ـ تحقيق نظري : نوعي پژوهش بنيادي است و از روش‌هاي استدلال و تحليل عقلاني استفاده مي‌كند و بر پاية مطالعات كتابخانه‌اي انجام مي‌شود.
3ـ تحقيق كاربردي : پژوهشي است كه با استفاده از نتايج تحقيقات بنيادي به منظور بهبود و به كمال رساندن رفتارها، روش‌ها، ابزار‌ها، وسايل، توليدات، ساختارها و الگوهاي مورد استفادة جوامع انساني انجام مي‌شود.
4ـ تحقيق‌عملي: پژوهشي است كه با استفاده از نتايج تحقيقات بنيادي و با هدف رفع مسائل و مشكلات جوامع انساني انجام مي‌شود
این پایان نامه با روش میدانی به دنبال پاسخ به این سوال می باشد که مرزهای هوایی چگونه می تواند مناسبات ژئوپوليتیک جمهوری اسلامی ایران را متحول نماید؟
1-9 محدوده مورد مطالعه:مرزهاي هوايي ايران شامل امتداد مرزهاي جغرافيايي اين كشور در روي زمين تا امتداد جو مي باشد و ورود به آنها توسط هواپيماهاي تجاري و غير تجاري منوط به هماهنگي و اخذ اجازه از دولت جمهوري اسلامي ايران با رعايت امنيت كشور ايران مي باشد بنابراين مرز هوايي از اهميت بيشتري در مطالعات ژئوپليتيك برخوردار مي باشد.
1-10 بهره وران تحقيق:وزارت اطلاعات، وزارت دفاع، وزارت امور خارجه، وزارت كشور، وزارت صنعت، معدن و تجارت، وزارت اقتصاد و دارايي، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، دبيرخانه شوراي عالي امنيت ملي كشور، كمسيون امنيت ملي و سياست خارجي مجلس شوراي اسلامي، سازمان هواپيمايي كشوري، شركت مادر تخصصي فرودگاه هاي كشور، سازمان پدافند غيرعامل، سازمان كنفرانس اسلامي، دبيرخانه جنبش عدم تعهد، ستاد كل نيروهاي مسلح جمهوري اسلامي ايران واتاق بازرگاني ايران.
1-11 واژه ها و مفاهيم:واژه هاي كليدي: مرزهاي هوايي،نقش و كاركرد مرزهوايي، مناسبات ژئوپليتيك، جمهوري اسلامي ايران.
1-12 محدوديتهاي تحقيق:در اين پايان نامه فقط به مطالعه مرزهاي هوايي ايران اشاره شده است.
فصل دوم مبانی نظری تحقیق2-1 مقدمه:مرز به خط فاصل میان دو کشور گفته می‌شود .بر اساس تعریف آخرین حد قلمرو زمینی، دریایی، هوایی و تحت الارضی (زیرزمینی) هر کشور را مرز آن کشور می‌گویندمرز مهمترین عامل تشخیص و جدایی یک کشور از کشور همسایه‌است.
خط مرزی، خطی اعتباری و قراردادی است که به منظور تحدید حدود یک کشور روی زمین و اسناد مرزی مشخص می‌شود.خطوط مرزی میان کشورها گاهی به وسیله عوارض طبیعی مانند خط القعرها و خط الراس‌ها و گاهی با استفاده از خطوط فرضی و قراردادی (مانند بخش عمده‌ای از مرز میان کانادا و آمریکا که منطبق بر مدار ۴۹ درجه می‌باشد) تعیین و توافق شده‌است.
2-2 مبانی نظری:در سالیان گذشته به کرات از سوی سازمان های بین المللی نظیر یاتا در خصوص رفع موانع پروازی و ایجاد مسیرهای هوایی موازی و منعطف تذکراتی داده شده بود ولی متاسفانه اقدام جدی در این خصوص صورت نگرفته که در نتیجه بعد از باز شدن منطقه اطلاعات پروازی عراق و نیز اقدامات انجام شده از سوی کشورهای شمالی ایران الگوی پروازی شرکتهای هواپیمایی در منطقه دستخوش تغییراتی شده و این در حالی است که در صورت عدم برنامه ریزی در این خصوص، کشور در سال های آتی ضررهای جبران ناپذیری را متحمل خواهد گردید. موارد اشاره شده و مواردی از این دست هشدارهایی است که ما را ملزم می سازد تا با انجام مطالعات راهبردی در صنعت حمل و نقل هوایی ضمن تعیین چشم انداز و ماموریت کلان صنعت، مسیر دستیابی به اهداف را تعیین و با مشخص نمودن مسئولیتها و وظایف عناصر درگیر در بخش های مختلف از فرصت های موجود حداکثر استفاده را ببریم. از این حیث این پایان نامه و مطالعاتی از این دست از زاویه نگاه استراتژیک به صنعت نگریسته و سعی دارد تا راهکارهای استراتژیک را پیش روی صنعت قرار دهد از اهمیت بالایی برخوردار میگردند.
2-3 انواع خطوط مرزی زمینیمرزهای قبل از سکونت: بعضی از مرزها در نواحی خالی از سکنه و قبل از استقرار اجتماعات انسانی ترسیم شده‌اند و مردمی به تدریج در کنار این‌گونه مرزها سکونت یافته‌اند، توانسته‌اند زندگی خود را با مرز تطبیق دهند و امروزه با مشکل مواجه نیستند. به این گونه مرزها، مرز پیشتازگفته می‌شود. این مرزها از آنجا که قبل از اسکان جمعیت کشیده می‌شوند باعث تطبیق انسان‌ها با مرز می‌شوند و از این نظر جزء مرزهای خوب می‌باشند.
مرزهای تطبیقی: مرزهای هستند که بصورت دقیق دو گروه انسانی دارای فرهنگ، زبان و.. متفاوت را از یکدیگر جدا می‌کنند مانند مرز هندوستان و پاکستان.
مرز تحمیلی: به مرزهای سیاسی که با حدود نواحی قومیت، زبان، مذهب و فرهنگ کشورها هماهنگ نیست؛ مرز تحمیلی گفته می‌شود. این مرزها افراد یک ملت یا گروه نژادی را از هم جدا می‌سازد و باعث می‌شود که بخشی از یک قوم در یک کشور و بخش دیگر آن در کشورهای همسایه قرار گیرد. در شکل‌گیری این مرزهای سیاست‌های بین‌المللی تأثیرگذار هستند؛ این مرزها معمولاً زمینه تنش و ناآرامی را فراهم می‌کنند.
مرزهای متروکه: مرزهایی هستند که در گذشته به عنوان مرز از آنها استفاده می‌شده‌است ولی در حال حاضر این اعتبار خود را از دست داده‌اند مثل مرز بین آلمان غربی و شرقی.
مرز طبیعی:رود، کوه، بیابان، باتلاق و کویرمی‌توانند مرز بین کشورها باشند. رشته‌کوه‌هایی مانند آلپ، هیمالیا، آند، پیرنه و آراراتار مهم‌ترین کوه‌های مرزی هستند. این کوه‌ها عموماً مرتفع هستند، غیرقابل عبورند و از نظر نظامی اهمیت دارند. دریاها، دریاچه ها، رودخانه‌ها و آبراه‌ هایی که میان دو یا چند کشور قرار دارند؛ نیز می‌توانند مرز به شمار آیند.
مرز غیرطبیعی: برای تعیین مرزهای بین‌المللی در جاهایی که پدیده‌های طبیعی مشخص وجود ندارد، از خطوط نصف‌النهار، مداریا خطوط مستقیم استفاده می‌شود که دارای شکل تقریباً منطقی هستند و به همین دلیل مرزهای هندسی نامیده می‌شوند.
2-4 خطوط مرزی دریاییهر کشوری که به آبهای آزاد دسترسی دارد، لاجرم دارای مرز دریایی است. مجمع الجزایر ها مانند [[فیلیپین]] و برخی از کشورهای جزیره ای مانند ]ایسلند[ ، صرفا دارای مرز دریایی می‌باشند.
از نظر حقوقی، قوانین حاکم بر آبهای ساحلی با قوانین حاکم بر خاک یک کشور متفاوت است. در بخشی از آبهای ساحلی که به آبهای سرزمینی معروفند و در داخل مرز دریایی هرکشور جای می‌گیرند، کلیه حقوق آبها و عمق دریاها متعلق به کشور مربوطه بوده ولی حق عبور بی ضرر کشتی‌های سایر کشورها به رسمیت شناخته می‌شود. همچنین در بعضی مناطق دریایی مثل منطقه انحصاری-اقتصادی یا فلات قاره، کشور ساحلی تنها از بخشی از حقوق برخوردار است مانند استفاده از منابع زیر بستر دریا یا اکتشاف و استخراج نفت یا ماهیگیری در این مناطق کشتیرانی سایر کشورها آزاد است.
بر اساس مقررات حقوق بین الملل از جمله کنوانسیون سازمان ملل متحد درباره حقوق دریا و کنوانسیون ژنو راجع به دریای سرزمینی و منطقه نظارت، مرز دریای سرزمینی، معمولاً به خط فرضی ای گفته می‌شود که فاصله‌ای برابر با حداکثر دوازده مایل دریایی (هر مایل دریایی امروزه معادل دقیقا ۱۸۵۲ متر تعریف می‌شود) از خط مبداء ساحل هر کشور دارد. این مرز برای منطقه نظارات ۲۴ مایل و برای مناطق فلات قاره و انحصاری اقتصادی ۲۰۰ مایل است. خط مبداء معمولا خط [[ساحل]] در پایین‌ترین حالت جزر در فصل بهار است که به خط مبدا عادی نیز شهرت دارد.
اما در بسیاری از موارد تعیین حد جزر به دلیل دندانه دار و مضرس بودن ساحل امکان پذیر نیست. به همین دلیل بسیاری از کشور ها (مانند ایران، نروژ، چین و...) اقدام به ترسیم خطوط مبدا مستقیم می کنند. در این روش پیشرفته ترین برآمدگی های ساحلی توسط خطوط مستقیم به هم متصل می شوند، به این ترتیب آب های پشت خط مبدا تحت نظام آب های داخلی کشور ساحلی قرار می گیرند.
در بخشهایی از دریا که عرض دریا کمتر از حد لازم است، برای تعیین مرز دریای سرزمینی خط منصف، ملاک عمل خواهد بود. اما بر اساس بند ۱ مواد ۸۳ و ۷۴ کنوانسیون حقوق دریاها (مونته گو بی ۱۹۸۴) تحدید مرزها در مناطق انحصاری-اقتصادی و فلات قاره «اصل انصاف» است. همچنین در نزدیکی مرز خشکی دو کشور، خط عمود بر ساحل (خط میانه)، مرز دریایی دو کشور را تشکیل می‌دهد.
قانون هواپيمايي كشوري:
ماده 1- منظور از هواپيما كه در اين قانون ذكر مي‌شود وسيله نقليه‌اي است كه بتواند در نتيجه عكس‌العمل هوا خود را در فضا نگاهدارد.
ماده 2- اين قانون مربوط به هواپيماهاي كشوري است و شامل هواپيماهاي نظامي نمي‌باشد.
ماده 3- دولت حق حاكميت مطلق و انحصاري در فضاي بالاي آب‌هاي ساحلي آن را دارا مي‌باشد.
ماده 4- براي ايجاد و توسعه هواپيمايي كشوري دولت مكلف است:
الف- مؤسسات هواپيمايي كشوري را به منظور تأمين نيازمندي‌هاي حمل‌ونقل داخلي و خارجي مسافر و بار و محمولات پستي تشويق نموده، توسعه دهد.
ب- خطوط هوايي داخلي را به نحوي كه نقاط مختلفه كشور بتواند از فوايد آن بهره‌مند گردد تنظيم و فرودگاه‌هاي لازم را تأسيس و وسايل مربوط به تأمين بي‌خطري پرواز هواپيماها را فراهم سازد.
ج- به مؤسسات هواپيمايي ايراني مساعدت نمايد تا سرويس‌هاي هوايي مورد نياز كشور را به طريق غيرانحصاري تأسيس و داير كند.
د- به منظور بسط و تقويت روابط اجتماعي و اقتصادي ايران با ساير كشورهاي جهان ارتباط هوايي را بر اساس معامله متقابله برقرار نموده و توسعه دهد.
ماده 5 (اصلاحي 25/1/1367)- براي اجراي اين قانون سازمان مستقلي به نام سازمان هواپيمايي كشوري وابسته به وزارت راه و شهرسازي تأسيس مي‌شود. سازمان داراي رييسي است كه در عين حال معاون وزير راه و شهرسازي نيز مي‌باشد و به پيشنهاد وزير راه و شهرسازي و تصويب هيأت دولت براي مدت حداكثر 3 سال به اين سمت منصوب مي‌شود، انتصاب مجدد وي به اين سمت به روال فوق بلامانع مي‌باشد. سازمان مزبور در انجام وظايف خود از نظر مالي و استخدامي و اداري، طبق مقررات مربوطه تحت نظر وزير راه مستقلاً اقدام مي‌نمايد و سازمان آن به موجب تصويب‌نامه هيأت‌وزيران تعيين مي‌شود.
سازمان مي‌تواند از محل درآمدهاي قانوني خود در قالب بودجه‌هاي مصوب و در صورت وجود كسري از محل درآمدهاي عمومي كشور طبق مقررات استفاده نمايد. وظايف عمده سازمان مزبور به قرار زير مي‌باشد:
الف– ايجاد، توسعه، بهره‌برداري و نگهداري فرودگاه‌ها و دستگاه‌هاي ناوبري و مخابراتي، راديويي و تلگرافي و تلفني كه مخصوص تنظيم رفت‌وآمد هواپيماها و تأمين بي‌خطري پرواز آنها مي‌باشد و به طور كلي هر نوع نظارت و مساعدتي كه به منظور پيشرفت هواپيمايي كشوري و تأمين بي‌خطري پرواز لازم باشد.
ب– نظارت در فعاليت هواپيمايي كشوري طبق مقررات مربوط به منظور جلوگيري از وقوع مخاطرات و رقابت‌هاي مضره بين متصديان حمل‌ونقل هوايي و حفظ مصالح عمومي.
ج– تربيت متخصصين فني هواپيمايي كشوري با هماهنگي دستگاه‌هاي ذي‌ربط.
د– اهتمام در پيشرفت و توسعه هواپيمايي كشوري و تشويق صنايع مربوط.
هـ – مطالعات و تحقيقات علمي و فني در مسائل مربوط به هواپيمايي كشوري و ايجاد تسهيلات و تشويق افراد و مؤسسات صلاحيت‌دار به انجام اين امور و تهيه موجبات آن.
و– تهيه طرح موافقتنامه و قراردادهاي هواپيمايي با دول خارجي كه طبق مقررات به وسيله دولت تقديم مجلس شوراي اسلامي مي‌شود.
تبصره 1 - سازمان هواپيمايي كشوري مجاز است در زمينه‌هاي ايجاد و نگهداري و اداره فرودگاه‌ها رأساً و يا با مشاركت بخش‌هاي دولتي، تعاوني و خصوصي با رعايت اصل 44 قانون اساسي مبادرت به تأسيس شركت بنمايد.
تبصره 2- اساسنامه‌ها و آيين‌نامه‌هاي اجرايي اين ماده حداكثر ظرف مدت شش ماه توسط سازمان هواپيمايي كشوري تهيه و از طريق وزارت راه و شهرسازي جهت تصويب به هيأت‌وزيران تسليم خواهد شد.
2-5 حمل ونقل: مسافرت هوائی، زمینی، دریایی، راه آهنتلا‌ش در جهت رسیدن به توسعه و استفاده بهینه از منابع طبیعی از اهداف برنامه‌های توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشورهاست و این امر مستلزم گسترش سایر فعالیت‌های ارز آور مانند توریسم است. دیری است که توریسم بین المللی بعنوان ابزاری ساده که از نظر اقتصادی به پیشرفت کشورهای در حال توسعه کمک می کند مورد توجه قرار گرفته است، چرا که علا‌وه بر اشتغال و درآمد زائی و ارتقای سطح فرهنگی به مثابه پلی قلمداد می شود که انسانها و ملیت‌های گوناگون را به یکدیگر ارتباط می دهد و موجب استحکام پیوندهای اجتماعی ملل می شود و در بسط و گسترش روابط بین الملل و برقراری صلح جهانی نیز سهم بسزائی دارد.
در این بین حمل و نقل و خطوط مواصلا‌تی در ارتباط ملت‌ها با هم و توسعه توریسم نقش بسزائی را ایفا می نمایند چرا که رابطه بین جهانگردی و حمل ونقل جنبه بسیار حیاتی از مطالعات جهانگردی به شمارمی آید و ساختار مناسب حمل و نقل و دسترسی به بازارهای تولید کننده جهانگردی یکی از مهمترین لا‌زمه‌های ایجاد هر منطقه جهانگردی است.‌
2-5-1 مسافرت از طریق هوائی:بهترین راه مسافرت از خارج به ایران استفاده از هواپیماست. تقریباً تمامی شرکت های هواپیمایی جهان در تهران، دفتر نمایندگی مستقل دارند. توسعه فرودگاه های کشور در سال های گذشته، امکان ارتباط هوایی بین شهری را در سطحی مطلوب و وسیع فراهم کرده است. بهای بلیط پروازهای داخلی نیز در مقایسه با کشورهای دیگر نسبتاً ارزان است. سرویس و خدمات جنبی هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران در پروازهای داخلی نیز بر اساس استانداردهای بین المللی انجام می گیرد.
2-5-2 مسافرت از طریق زمینی: از کشورهای ترکیه، عراق، ترکمنستان، آذربایجان، ارمنستان، پاکستان و افغانستان از طریق راه های زمینی نیز می توان به ایران سفر کرد.
راه های اصلی زمینی مرتبط با کشورهای همسایه عبارتند از:
راه ایران و ترکیه، در مرز بازرگان در شمال غربی ایران
راه زاهدان–میرجاوه، در مرز ایران و پاکستان
راه تایباد–هرات در مرز افغانستان
راه های آستارا و جلفا با آذربایجان
و راه قصر شیرین–خسروی به عراق.
راه های ارتباطی میان شهرهای بزرگ و راه های اصلی کشور آسفالت بوده و کیفیت خوبی دارند. رانندگی در ایران از سمت راست و بر اساس مقررات بین المللی انجام می گیرد. بسیاری از جاده های ایران، جاده های کوهستانی اند و از این جهت چشم انداز جالبی نسبت به اطراف دارند. مرکز استان ها و شهرهای بزرگ، با شبکه ای از راه های اصلی و فرعی به واحدهای کوچک مربوط می شوند. راه های اصلی ترانزیتی، جهت شمال غربی–جنوب شرقی یا شمالی–جنوبی دارند و مرز ایران و ترکیه را به مرز ایران و پاکستان، یا مرز ایران به کشورهای شمالی را به داخل کشور مربوط می سازد. اطلس راه های ایران را می توان از دفتر ایرانگردی و جهانگردی یا کتابفروشی ها و روزنامه فروشی ها تهیه کرد.
2-5-3 مسافرت از طریق دریایی: ایران از طریق راه های دریایی و بندرهای واقع در کرانه های دریای مازندران با کشورهای شمالی و بنادر جنوب در خلیج فارس و دریای عمان با کشورهای ساحل جنوبی خلیج فارس ارتباط دارد و از طریق اقیانوس هند به آب های آزاد جهان راه می یابد.
2-5-4 مسافرت از طریق راه آهن: 
سرویس های قطار در ایران همانند تمامی کشورهای جهان برنامه حرکت معینی دارند که اطلاعات مربوط بدان را می توان از ایستگاه های راه آهن گرفت. ایستگاههای خروجی ایران از طریق شهرهای سرخس در شمال شرق، جلفا و رازی در شمال غرب و میرجاوه در جنوب شرق میباشد. شهرهای بزرگ ایران مانند تبریز، مشهد، گرگان، اصفهان، کرمان، یزد، اهواز و خرمشهر از طریق راه آهن قابل دسترسی هستند. بهای بلیت قطار با توجه به درجه بندی کوپه ها، مسافت و نوع قطار متفاوت است.
2-5-5 سایر مرزها:علاوه بر مرزهای زمینی و دریایی، هر کشوری بر آسمان و منابع زیرزمینی خود نیز مالکیت دارد. از همین رو مرزهای زیرزمینی و حریم هوایی شکل می‌گیرد.
مرز هوایی یکی از مرزهای سیاسی محسوب می‌شود که برای تفکیک فضای بالای واحدهای سیاسی و برای تعریف قوانین هوایی کاربرد دارد.مرزهاي هوايي در هر كشور از اهميت خاصي برخوردار است چرا كه ترسيم آن در نقشه هوايي كشور تاثير مستقيم در ابعاد سياسي، امنيتي، اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي و ... آن كشور خواهد داشت.
در قوانين بين المللي منظور از راه هوايي دالانهاي تعريف شده توسط كشورها است كه براي حركت هواپيماها در مسيرهاي مشخص بر فراز آسمان يك كشور تعيين مي نمايند و مي بايست هواپيماهاي ترانزيت مطابق قوانين ايكائو در داخل اين دالانهاي هوايي كه ارتفاع و عرض مشخصي دارند و در روي نقشه مشخص شده حركت نمايند ليكن مرزهاي هوايي شامل امتداد مرزهاي جغرافيايي يك كشور در روي زمين تا امتداد جو مي باشد و ورود به آنها توسط هواپيماهاي تجاري و غير تجاري منوط به هماهنگي و اخذ اجازه از دولت ميزبان با رعايت امنيت كشور ميزبان مي باشد بنابراين مرز هوايي از اهميت بيشتري در مطالعات ژئوپليتيك برخوردار مي باشد.
بي شك مناسبات ژئوپليتيك جمهوري اسلامي ايران باعث شده است مرزهاي هوايي ايران بر اساس آن تعريف شود و شاخص هايي با عناوين امنيت، ايمني، فرهنگ، اقتصاد، سياست خارجي، سياست داخلي و... در اولويت هاي اول تصميم سازان و تصميم گيران در مورد مرزهاي هوايي ايران خواهد بود.
موقعيت جغرافيايي ايران در آسيا، منطقه خاورميانه، جهان و سياست خارجي جمهوري اسلامي ايران بصورت متقابل باعث شده است مرزهاي هوايي نقش اساسي و استراتژيك در ارتباط با كشورهاي منطقه و دنيا ايفا كند. نگاه همه جانبه براي حضور ايران در مجامع بين المللي و اهدافي كه نظام اسلامي تعريف كرده است مي تواند علاوه بر حفظ هويت انقلابي جمهوري اسلامي ايران، تبادلات فرهنگي، اجتماعي، سياسي و اقتصادي را در بر داشته باشد.
در سال 1919و پيش از آغاز جنگ جهاني دوم، نمايندگان 33 كشور جهان در شهر پاريس گردهم آمدند و براي تدوين قوانين و مقررات ناوبري هوايي، كنوانسيوني را به امضا رساندند كه به كنوانسيون پاريس مشهور شد. با امضاي اين كنوانسيون، نخستين نهاد بين المللي صنعت هوانوردي با نام كميسيون بين المللي ناوبري هوايي (ايكان) تشكيل شد. اندكي بعد، در سال 1928 ميلادي، با حضور نمايندگان 11 كشور جهان، كنوانسيون ديگري به نام كنوانسيون هاوانا به امضا رسيد و تعداد نهاد هاي بين المللي هواپيمايي كشوري به دو نهاد افزايش يافت.